Hạch toán chiết khấu thương mại cho bên bán và bên mua

Chiết khấu thương mại là khoản giảm giá cho khách mua đạt điều kiện: mua số lượng lớn, đạt doanh số tháng, hoặc theo chương trình bán hàng. Sai lầm thường gặp là cứ thấy giảm tiền thì ghi vào chi phí. Thực tế, bên bán và bên mua xử lý khác nhau.

Phân biệt trước khi hạch toán

Có hai tình huống hay gặp:

Tình huống	Cách hiểu
Chiết khấu ngay trên hóa đơn	Giá trên hóa đơn đã là giá sau chiết khấu
Chiết khấu sau nhiều lần mua	Cuối kỳ mới xác định khách đạt điều kiện, cần hóa đơn/chứng từ điều chỉnh

Kế toán phải đọc điều khoản bán hàng, hợp đồng hoặc chính sách chiết khấu trước khi ghi sổ. Nếu chứng từ không rõ, rất dễ lệch doanh thu, hàng tồn kho và thuế. Khi định khoản, nhớ đối chiếu lại nguyên tắc Nợ Có khi ghi sổ để tránh đảo chiều khoản giảm trừ.

Bên bán hạch toán thế nào?

Trường hợp chiết khấu ngay trên hóa đơn

Nếu hóa đơn đã ghi giá sau chiết khấu, bên bán ghi nhận doanh thu theo số đã giảm:

Nợ TK 111, 112, 131
  Có TK 511: Doanh thu sau chiết khấu
  Có TK 3331: Thuế GTGT đầu ra

Không cần ghi riêng khoản chiết khấu nếu hóa đơn và hệ thống bán hàng đã thể hiện đúng giá bán thực tế.

Trường hợp chiết khấu sau khi khách đạt doanh số

Khi phát sinh khoản chiết khấu sau bán, bên bán ghi giảm doanh thu theo tài khoản giảm trừ phù hợp với chế độ kế toán đang áp dụng:

Nợ TK 521 hoặc tài khoản giảm trừ doanh thu phù hợp
Nợ TK 3331: Thuế GTGT điều chỉnh giảm (nếu có)
  Có TK 111, 112, 131

Cuối kỳ, khoản giảm trừ được kết chuyển để xác định doanh thu thuần. Xem thêm bài hạch toán kết chuyển lãi lỗ để thấy khoản này đi vào kết quả kinh doanh như thế nào.

Bên mua hạch toán thế nào?

Bên mua không ghi chiết khấu thương mại là thu nhập nếu khoản này làm giảm giá mua hàng. Cách xử lý phụ thuộc hàng còn tồn hay đã bán.

Hàng còn trong kho

Nếu hàng còn trong kho, giảm giá trị hàng tồn:

Nợ TK 111, 112, 331
  Có TK 156: Hàng hóa
  Có TK 133: Thuế GTGT đầu vào điều chỉnh giảm (nếu có)

Hàng đã bán

Nếu hàng đã bán, khoản chiết khấu làm giảm giá vốn:

Nợ TK 111, 112, 331
  Có TK 632: Giá vốn hàng bán
  Có TK 133: Thuế GTGT đầu vào điều chỉnh giảm (nếu có)

Nếu một phần hàng còn tồn, một phần đã bán, kế toán phân bổ khoản chiết khấu theo số lượng hoặc giá trị hàng tương ứng.

Ví dụ dễ hiểu

Shop bán lẻ nhập 100 thùng hàng, giá 1.000.000 đồng/thùng chưa VAT. Cuối tháng nhà cung cấp chiết khấu 5% vì đạt doanh số. Tổng chiết khấu chưa VAT là 5.000.000 đồng.

Tại thời điểm nhận chiết khấu:

• 60 thùng đã bán.
• 40 thùng còn tồn kho.

Phân bổ chiết khấu:

• Giảm giá vốn: 3.000.000 đồng.
• Giảm hàng tồn kho: 2.000.000 đồng.

Bút toán bên mua:

Nợ TK 331: 5.500.000
  Có TK 632: 3.000.000
  Có TK 156: 2.000.000
  Có TK 133: 500.000

Checklist chứng từ

• Chính sách chiết khấu hoặc điều khoản trong hợp đồng.
• Bảng tính doanh số đạt chiết khấu.
• Hóa đơn điều chỉnh hoặc chứng từ theo quy định.
• Biên bản đối chiếu công nợ nếu bù trừ vào khoản phải thu/phải trả.
• Bảng phân bổ nếu bên mua có cả hàng đã bán và hàng tồn.

Nếu khoản chiết khấu được bù trừ công nợ, nên đọc thêm quản lý công nợ phải thu.

Chú Tư nhắc

Chiết khấu thương mại là câu chuyện của giá bán và giá mua, không phải cứ nhận tiền là thu nhập, cứ trả tiền là chi phí. Làm đúng từ hóa đơn đến sổ thì báo cáo doanh thu và tồn kho sẽ đỡ lệch. Dùng Checklist tuân thủ để đưa bước đối chiếu chiết khấu vào kỳ khóa sổ tháng.

Nguồn tham khảo chủ đề: MISA AMIS - hạch toán chiết khấu thương mại.