Thuế GTGT là gì? Hướng dẫn đầy đủ cho chủ kinh doanh nhỏ

Thuế GTGT (thuế giá trị gia tăng, hay VAT) là loại thuế tính trên hàng hóa, dịch vụ trong quá trình sản xuất, lưu thông và tiêu dùng. Với chủ kinh doanh nhỏ, điều quan trọng nhất không phải là học thuộc định nghĩa, mà là biết mình thuộc nhóm nào và phải tính thuế theo cách nào.

Thuế GTGT là gì?

Thuế GTGT là khoản thuế gắn với giá bán hàng hóa, dịch vụ. Khi bán hàng, người kinh doanh có thể phải tính VAT trên hóa đơn hoặc tính VAT theo tỷ lệ trên doanh thu, tùy loại hình và phương pháp áp dụng.

Ví dụ doanh nghiệp tính theo phương pháp khấu trừ:

• Mua nguyên liệu có VAT đầu vào: 10.000.000đ
• Bán hàng có VAT đầu ra: 15.000.000đ
• VAT phải nộp: 15.000.000đ - 10.000.000đ = 5.000.000đ

Đây là cách nhiều doanh nghiệp đang áp dụng. Nhưng hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh năm 2026 không nên mặc định dùng công thức khấu trừ này.

Ai phải quan tâm đến VAT?

Doanh nghiệp

Công ty TNHH, công ty cổ phần, doanh nghiệp tư nhân và các tổ chức kinh doanh phải kê khai VAT theo phương pháp đang đăng ký:

• Phương pháp khấu trừ: VAT phải nộp = VAT đầu ra - VAT đầu vào được khấu trừ.
• Phương pháp trực tiếp: VAT phải nộp = doanh thu x tỷ lệ % theo ngành nghề.

Hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh

Từ năm 2026, hộ/cá nhân kinh doanh cần kiểm tra ngưỡng doanh thu năm:

• Doanh thu năm không quá 1 tỷ đồng: không thuộc diện chịu VAT từ hoạt động kinh doanh theo ngưỡng hiện hành.
• Doanh thu năm trên 1 tỷ đồng: phải tính VAT theo tỷ lệ trên doanh thu, tùy nhóm ngành nghề.

Vì vậy, đừng dùng nhầm công thức VAT = doanh thu x 8% - thuế đầu vào cho hộ kinh doanh. Công thức đó chỉ đúng trong bối cảnh phương pháp khấu trừ, chủ yếu với doanh nghiệp đủ điều kiện.

Hai cách tính VAT thường gặp

1. Phương pháp khấu trừ

VAT phải nộp = VAT đầu ra - VAT đầu vào được khấu trừ

Phù hợp với doanh nghiệp có hóa đơn đầu vào đầy đủ, bán hàng cho khách cần hóa đơn VAT, và đã đăng ký phương pháp khấu trừ.

Khi dùng phương pháp này, hóa đơn đầu vào phải hợp lệ, phục vụ hoạt động kinh doanh và đáp ứng điều kiện thanh toán theo quy định.

2. Phương pháp trực tiếp trên doanh thu

VAT phải nộp = Doanh thu tính thuế x Tỷ lệ VAT theo ngành

Phương pháp này thường gặp với hộ/cá nhân kinh doanh và một số cơ sở không áp dụng khấu trừ. Tỷ lệ cụ thể phụ thuộc nhóm ngành như phân phối hàng hóa, dịch vụ, sản xuất, vận tải, xây dựng hoặc hoạt động khác.

Điểm cần nhớ: phương pháp trực tiếp không lấy VAT đầu vào để trừ như phương pháp khấu trừ.

VAT 8% năm 2026 áp dụng thế nào?

Theo Nghị quyết 204/2025/QH15 và Nghị định 174/2025/NĐ-CP, chính sách giảm VAT áp dụng từ 01/07/2025 đến hết 31/12/2026:

• Hàng hóa, dịch vụ đang chịu VAT 10% nếu thuộc diện được giảm thì áp dụng 8%.
• Cơ sở tính VAT theo phương pháp trực tiếp được giảm 20% mức tỷ lệ phần trăm để tính VAT trên doanh thu đối với hàng hóa, dịch vụ thuộc diện giảm.
• Một số nhóm vẫn không được giảm, ví dụ tài chính, ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm, kinh doanh bất động sản, kim loại, khai khoáng, viễn thông, công nghệ thông tin và hàng hóa/dịch vụ chịu thuế tiêu thụ đặc biệt.

Một hóa đơn có nhiều dòng hàng thì từng dòng có thể có thuế suất khác nhau. Chọn nhầm 8% cho hàng thuộc nhóm giữ 10% có thể dẫn đến truy thu và xử phạt.

Khi nào phải xuất hóa đơn?

Doanh nghiệp và hộ/cá nhân kinh doanh thuộc diện sử dụng hóa đơn điện tử phải lập hóa đơn khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ theo quy định về hóa đơn, chứng từ.

Với hộ/cá nhân kinh doanh bán trực tiếp đến người tiêu dùng trong các ngành như bán lẻ, ăn uống, lưu trú, vận tải hành khách, giải trí hoặc dịch vụ cá nhân, cần kiểm tra thêm quy định về hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền nếu doanh thu năm trên 1 tỷ đồng hoặc thuộc diện bắt buộc.

Nếu doanh thu lũy kế trong năm vượt 1 tỷ đồng, thời hạn đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử là 30 ngày kể từ ngày cuối cùng của kỳ tính thuế có doanh thu lũy kế trên 1 tỷ đồng.

Kê khai và nộp VAT

Với doanh nghiệp:

• Kê khai theo tháng nếu thuộc diện khai tháng.
• Kê khai theo quý nếu đủ điều kiện khai quý.
• Hạn nộp tờ khai tháng là ngày 20 của tháng sau.
• Hạn nộp tờ khai quý là ngày cuối cùng của tháng đầu quý sau.

Với hộ/cá nhân kinh doanh:

• Doanh thu không quá 1 tỷ đồng/năm: theo dõi và thông báo doanh thu theo quy định nếu cần.
• Doanh thu trên 1 tỷ đồng/năm: kê khai VAT theo kỳ tháng hoặc quý tùy quy mô doanh thu và quy định quản lý thuế hiện hành.

Công cụ hỗ trợ

Dùng máy tính thuế để ước tính nghĩa vụ thuế theo loại hình, doanh thu và ngành nghề. Nếu bạn đang là hộ kinh doanh, hãy nhập doanh thu năm trước khi nghĩ đến chi phí đầu vào, vì ngưỡng 1 tỷ đồng quyết định việc có phát sinh VAT hay không.

Đọc thêm

• Nghị định 68/2026/NĐ-CP về thuế với hộ, cá nhân kinh doanh
• Nghị định 141/2026/NĐ-CP nâng ngưỡng doanh thu lên 1 tỷ đồng
• Nghị định 174/2025/NĐ-CP về giảm VAT
• Hoá đơn điện tử từ máy tính tiền: hộ kinh doanh cần làm gì?